TẠI SAO CHÔN LẤP KHÔNG CÒN LÀ HƯỚNG ĐI BỀN VỮNG CHO CHẤT THẢI?
- admin
- 09/04/2026
- Bài viết khác, Kiến thức môi trường, Tin tức
- 0 Bình luận
Trong nhiều thập kỷ, chôn lấp được xem là một trong những phương pháp phổ biến để xử lý chất thải. Sau khi được thu gom, chất thải được vận chuyển đến bãi chôn lấp, đổ vào các ô chôn lấp và kiểm soát theo những yêu cầu kỹ thuật nhất định.
Phương pháp này có ưu điểm là tương đối đơn giản, dễ triển khai và có thể tiếp nhận lượng chất thải lớn. Tuy nhiên, khi lượng chất thải ngày càng tăng, quỹ đất ngày càng hạn chế và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao, chôn lấp đang bộc lộ nhiều hạn chế.
Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn, việc đưa một lượng lớn vật liệu có khả năng tái sử dụng, tái chế hoặc thu hồi năng lượng vào bãi chôn lấp đồng nghĩa với việc chôn luôn một phần giá trị tài nguyên.
Vậy tại sao chôn lấp không còn được xem là hướng đi bền vững cho chất thải?
Mục lục
ẩn
1. Chôn lấp chỉ giải quyết “nơi để chất thải”, không thu hồi giá trị
Một hạn chế cơ bản của chôn lấp là phương pháp này chủ yếu tập trung vào cô lập chất thải, thay vì thu hồi các thành phần có giá trị bên trong.
Một dòng chất thải công nghiệp có thể chứa:
- Kim loại.
- Nhựa.
- Giấy và cellulose.
- Dầu và hydrocarbon.
- Dung môi.
- Khoáng chất.
- Vật liệu xây dựng.
- Các thành phần có thể thu hồi năng lượng.
Nếu tất cả được đưa trực tiếp đến bãi chôn lấp, những vật liệu này gần như bị đưa ra khỏi vòng đời sản xuất.
Trong khi đó, các phương pháp như tái sử dụng, tái chế, thu hồi vật liệu và thu hồi năng lượng có thể giữ lại một phần giá trị của chất thải và đưa chúng trở lại chuỗi sản xuất.
Đây chính là khác biệt quan trọng giữa tư duy: “Xử lý chất thải” và “Thu hồi tài nguyên từ chất thải”.
2. Chôn lấp đòi hỏi quỹ đất lớn
Một trong những vấn đề dễ nhận thấy nhất của bãi chôn lấp là nhu cầu sử dụng đất.
Khi lượng chất thải tăng, diện tích cần thiết để xây dựng và vận hành các khu chôn lấp cũng tăng theo.
Đất dành cho bãi chôn lấp không chỉ là diện tích chứa chất thải. Một cơ sở chôn lấp hợp vệ sinh còn cần bố trí nhiều hạng mục như:
- Ô chôn lấp.
- Hệ thống chống thấm.
- Hệ thống thu gom nước rỉ rác.
- Hệ thống thu gom và xử lý khí.
- Đường giao thông nội bộ.
- Khu vực tiếp nhận và kiểm soát chất thải.
- Công trình phụ trợ.
- Khoảng cách an toàn và cây xanh.
Trong điều kiện đô thị hóa nhanh và giá trị sử dụng đất ngày càng cao, việc dành một diện tích lớn cho chôn lấp đặt ra nhiều vấn đề về quy hoạch dài hạn.
Vì vậy, giảm lượng chất thải phải chôn lấp thường là hướng tiếp cận bền vững hơn so với liên tục mở rộng diện tích chôn lấp.
3. Nước rỉ rác là một trong những rủi ro môi trường quan trọng
Khi nước mưa hoặc nước chứa trong chất thải tiếp xúc và thấm qua khối chất thải, có thể hình thành nước rỉ rác.
Nước rỉ rác có thể chứa nhiều chất ô nhiễm, tùy thuộc vào thành phần chất thải và điều kiện vận hành bãi chôn lấp, chẳng hạn:
- Chất hữu cơ.
- Chất rắn lơ lửng.
- Nitơ và amoni.
- Muối và chất vô cơ.
- Kim loại.
- Các hợp chất hữu cơ khác.
Nếu hệ thống chống thấm, thu gom và xử lý không được thiết kế hoặc vận hành phù hợp, nước rỉ rác có nguy cơ gây tác động đến đất, nước mặt và nước dưới đất.
Đây là lý do một bãi chôn lấp hiện đại không thể chỉ đơn giản là “đào một hố rồi đổ rác xuống”.
Việc xây dựng và vận hành phải đi kèm với hệ thống kiểm soát môi trường trong suốt vòng đời của cơ sở.
4. Khí bãi chôn lấp có thể gây tác động đến khí hậu
Chất thải hữu cơ khi phân hủy trong điều kiện yếm khí tại bãi chôn lấp có thể tạo ra khí bãi chôn lấp, trong đó methane (CH4) là một thành phần quan trọng.
Methane là khí nhà kính có khả năng gây hiệu ứng nhà kính mạnh hơn CO2 trong khoảng thời gian 100 năm.
Vì vậy, nếu khí phát sinh không được thu gom và kiểm soát tốt, bãi chôn lấp có thể trở thành một nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể.
Một số bãi chôn lấp hiện đại có thể lắp đặt: Hệ thống thu gom khí → xử lý/đốt khí → hoặc thu hồi năng lượng
Tuy nhiên, việc kiểm soát khí bãi chôn lấp vẫn đòi hỏi đầu tư, vận hành và giám sát trong thời gian dài.
Do đó, giảm lượng chất hữu cơ đưa vào chôn lấp ngay từ đầu vẫn là một giải pháp quan trọng.
5. Bãi chôn lấp không “kết thúc” ngay khi đóng bãi
Một quan niệm khá phổ biến là khi bãi chôn lấp được lấp đầy và đóng cửa thì vấn đề môi trường cũng kết thúc.
Trên thực tế, một bãi chôn lấp có thể tiếp tục phát sinh:
- Khí bãi chôn lấp.
- Nước rỉ rác.
- Các quá trình phân hủy và ổn định khối chất thải.
Do đó, nhiều hạng mục cần tiếp tục được kiểm soát sau khi bãi chôn lấp ngừng tiếp nhận chất thải.
Điều này khiến chi phí hậu xử lý và giám sát dài hạn trở thành một yếu tố cần tính đến khi đánh giá hiệu quả thực sự của phương án chôn lấp.
Nói cách khác: Chi phí của chôn lấp không chỉ nằm ở thời điểm đưa chất thải vào bãi.
6. Chôn lấp có thể làm mất cơ hội tái chế tài nguyên
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng khi nhìn từ góc độ kinh tế tuần hoàn.
Hãy hình dung một dòng chất thải công nghiệp chứa: 40% kim loại + 30% nhựa + 30% thành phần khác.
Nếu được phân loại và xử lý phù hợp, phần kim loại và nhựa có thể được thu hồi.
Nhưng nếu toàn bộ dòng chất thải được đưa đi chôn lấp, cơ hội thu hồi này gần như bị mất.
Trong nền kinh tế tuần hoàn, mục tiêu không phải là đưa càng nhiều chất thải vào xử lý cuối cùng càng tốt, mà là:
Giảm phát sinh → Tái sử dụng → Tái chế → Thu hồi vật liệu → Thu hồi năng lượng → Xử lý phần còn lại → Chôn lấp phần không thể thu hồi
Đây chính là lý do chôn lấp nên được nhìn nhận như một giải pháp cuối cùng cho phần chất thải còn lại, thay vì là phương án ưu tiên cho mọi loại chất thải.
7. Vậy có phải chôn lấp hoàn toàn không có cần thiết?
Không.
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
Chôn lấp vẫn có vai trò trong quản lý chất thải, đặc biệt đối với những chất thải không thể tái sử dụng, không thể tái chế hoặc không thể áp dụng các phương án thu hồi phù hợp.
Ví dụ, sau một quá trình xử lý chất thải có thể vẫn còn:
- Cặn không thể thu hồi.
- Tro hoặc chất thải sau xử lý.
- Vật liệu nhiễm bẩn không thể tái chế.
- Một số chất thải cần được cô lập an toàn.
Trong những trường hợp này, chôn lấp được thiết kế và vận hành đúng kỹ thuật vẫn có thể đóng vai trò là công đoạn cuối cùng trong chuỗi quản lý chất thải.
Vấn đề không phải là:
“Có nên chôn lấp hay không?”
mà là:
“Loại chất thải nào thực sự cần phải chôn lấp?”
Đây là sự thay đổi rất quan trọng trong tư duy quản lý chất thải hiện đại.
8. Từ “chôn lấp” sang “giảm thiểu chôn lấp”
Một hệ thống quản lý chất thải bền vững không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn chôn lấp ngay lập tức.
Thay vào đó, mục tiêu thực tế hơn là giảm dần lượng chất thải phải chôn lấp.
Có thể hình dung một chuỗi xử lý theo hướng:
Giảm phát sinh
↓
Phân loại tại nguồn
↓
Tái sử dụng
↓
Tái chế
↓
Thu hồi vật liệu
↓
Thu hồi năng lượng đối với dòng phù hợp
↓
Xử lý các thành phần cần thiết
↓
Chôn lấp phần còn lại
Cách tiếp cận này giúp tăng lượng vật liệu được giữ lại trong nền kinh tế và giảm áp lực lên bãi chôn lấp.
9. Tái chế và thu hồi tài nguyên đang thay đổi cách nhìn về chất thải
Một trong những động lực lớn nhất thúc đẩy giảm chôn lấp là sự phát triển của công nghệ tái chế và thu hồi tài nguyên.
Ví dụ:
Dầu thải → tiền xử lý → tách nước/tạp chất → phân tách/tinh chế → dầu tái sinh
Dung môi thải → phân loại → tiền xử lý → chưng cất → dung môi thu hồi
Nhựa phế liệu → phân loại → nghiền → rửa → sấy → đùn → hạt nhựa tái sinh
Phế liệu → phân loại → tách → luyện/tinh chế → kim loại tái chế
Bê tông/gạch → nghiền → sàng → phân loại → vật liệu tái chế
Các quy trình này cho thấy chất thải có thể trở thành nguồn nguyên liệu thứ cấp thay vì bị đưa trực tiếp đến bãi chôn lấp.
10. Chôn lấp và đốt chất thải: Không nên đặt hai phương án đối lập tuyệt đối
Trong thực tế, quản lý chất thải hiệu quả không đơn giản là lựa chọn giữa:
“Chôn lấp hoặc đốt”.
Một hệ thống hiện đại thường cần kết hợp nhiều phương pháp.
Ví dụ:
Chất thải → phân loại
↙︎ ↓ ↘︎
Tái chế | Thu hồi năng lượng | Xử lý/chôn lấp
Mỗi công nghệ phù hợp với một nhóm chất thải khác nhau.
Chất thải có khả năng tái chế cao nên ưu tiên thu hồi vật liệu.
Dòng chất thải có giá trị nhiệt phù hợp có thể xem xét thu hồi năng lượng hoặc các công nghệ xử lý nhiệt thích hợp.
Phần chất thải không thể thu hồi mới cần được xử lý và cô lập an toàn.
Do đó, mục tiêu quan trọng không phải là tìm một công nghệ duy nhất có thể xử lý tất cả chất thải, mà là xây dựng một chuỗi công nghệ phù hợp với từng dòng chất thải.
11. Doanh nghiệp có thể làm gì để giảm lượng chất thải phải chôn lấp?
Đối với doanh nghiệp sản xuất, giảm chôn lấp có thể bắt đầu ngay từ khâu phát sinh chất thải.
Phân loại chất thải tại nguồn: Không trộn lẫn các dòng chất thải khác nhau giúp tăng khả năng tái chế và thu hồi.
Xác định thành phần có giá trị: Doanh nghiệp cần biết chất thải của mình chứa gì và phần nào có thể thu hồi.
Tối ưu hóa quy trình sản xuất: Giảm nguyên liệu thất thoát đồng nghĩa với giảm lượng chất thải phát sinh.
Ưu tiên tái sử dụng và tái chế: Những dòng có khả năng tái chế nên được thu hồi trước khi xem xét phương án xử lý cuối cùng.
Lựa chọn công nghệ xử lý phù hợp: Không phải chất thải nào cũng phù hợp với cùng một công nghệ.
Theo dõi tỷ lệ thu hồi: Doanh nghiệp có thể xây dựng các chỉ số như:
Tỷ lệ tái chế = Khối lượng chất thải được tái chế / Tổng khối lượng chất thải × 100%
Qua đó đánh giá hiệu quả quản lý chất thải theo thời gian.
12. Tương lai của quản lý chất thải: “LESS WASTE, MORE RESOURCE”
Xu hướng của ngành môi trường đang dần chuyển từ tư duy: “Làm thế nào để xử lý chất thải?”
sang: “Làm thế nào để giảm phát sinh và thu hồi tối đa giá trị từ chất thải?”
Điều này phù hợp với nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn, trong đó vật liệu được duy trì trong vòng đời sản xuất càng lâu càng tốt.
Một nhà máy xử lý chất thải trong tương lai không chỉ được đánh giá dựa trên số tấn chất thải tiếp nhận, mà còn dựa trên:
- Tỷ lệ thu hồi vật liệu.
- Tỷ lệ tái chế.
- Lượng nguyên liệu nguyên sinh được thay thế.
- Lượng chất thải giảm chôn lấp.
- Lượng năng lượng được thu hồi.
- Chất lượng sản phẩm sau tái chế.
- Hiệu quả môi trường của toàn bộ quá trình.
Đây là bước chuyển từ “waste management” – quản lý chất thải sang “resource recovery” – thu hồi tài nguyên.
Kết luận
Chôn lấp không phải là một phương pháp hoàn toàn lỗi thời. Một bãi chôn lấp được thiết kế, xây dựng và vận hành đúng kỹ thuật vẫn có vai trò nhất định trong hệ thống quản lý chất thải.
Tuy nhiên, nếu xem chôn lấp là giải pháp chính cho phần lớn chất thải, phương pháp này sẽ ngày càng bộc lộ nhiều hạn chế: tiêu tốn quỹ đất, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nước rỉ rác, khí bãi chôn lấp, đòi hỏi kiểm soát lâu dài và quan trọng hơn là không tận dụng được giá trị tài nguyên còn lại trong chất thải.
Hướng tiếp cận bền vững hơn là xây dựng một hệ thống theo thứ tự:
GIẢM PHÁT SINH → PHÂN LOẠI → TÁI SỬ DỤNG → TÁI CHẾ → THU HỒI TÀI NGUYÊN → THU HỒI NĂNG LƯỢNG → XỬ LÝ → CHÔN LẤP PHẦN CÒN LẠI.
Trong mô hình này, chôn lấp không biến mất, nhưng vai trò của nó được thu hẹp lại.
Thay vì coi chất thải là thứ phải “đem đi”, doanh nghiệp có thể nhìn nhận chất thải như một nguồn tài nguyên thứ cấp cần được phân loại, thu hồi và đưa trở lại chuỗi giá trị.
Đó cũng là nền tảng để chuyển từ mô hình kinh tế tuyến tính “khai thác – sản xuất – sử dụng – thải bỏ” sang mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn và lượng chất thải cuối cùng được giảm xuống mức thấp nhất.
Xem thêm: Các tin tức, nội dung về môi trường
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI HUY THỊNH
📱 Hotline: 0979 166 675 hoặc 0967 128 080
📧 Email: moitruonghuythinh@gmail.com
🏫 Địa chỉ văn phòng: Số 28, Phùng Khắc Khoan, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh.
🏫 Địa chỉ nhà máy: Khu xử lý chất thải tập trung Tóc Tiên, Xã Châu Pha, TP. Hồ Chí Minh.
