EPR ĐANG THAY ĐỔI NGÀNH TÁI CHẾ VIỆT NAM NHƯ THẾ NÀO?

• admin
• 09/24/2026
• Bài viết khác, Kiến thức môi trường, Tin tức
• 0 Bình luận

Trong nhiều năm, hoạt động tái chế tại Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi giá trị kinh tế của phế liệu. Những vật liệu có giá trị cao như sắt thép, nhôm, đồng, giấy, nhựa PET,… thường được thu gom vì có thể bán lại; trong khi nhiều loại bao bì giá trị thấp hoặc khó phân loại vẫn có nguy cơ bị thất thoát khỏi chuỗi thu hồi.

Sự xuất hiện và từng bước hoàn thiện của EPR – Extended Producer Responsibility (trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu) đang tạo ra một thay đổi quan trọng: trách nhiệm đối với sản phẩm không còn dừng lại ở thời điểm bán hàng mà kéo dài đến giai đoạn sản phẩm, bao bì trở thành chất thải.

Theo cơ chế EPR, nhà sản xuất và nhà nhập khẩu thuộc diện áp dụng phải thực hiện trách nhiệm tái chế đối với một số nhóm sản phẩm, bao bì hoặc thực hiện trách nhiệm tài chính hỗ trợ xử lý chất thải theo quy định. Cơ chế này đang tạo thêm động lực để hình thành một thị trường tái chế có tổ chức, minh bạch và gắn với chính dòng sản phẩm được đưa ra thị trường.

1. EPR là gì và vì sao có thể thay đổi ngành tái chế?

EPR có thể hiểu đơn giản là nguyên tắc “người đưa sản phẩm ra thị trường phải có trách nhiệm với sản phẩm sau khi sử dụng”.

Trước đây, chuỗi quản lý chất thải thường được hình dung: Nhà sản xuất → người tiêu dùng → chất thải → đơn vị thu gom → xử lý/tái chế

Trong mô hình EPR, trách nhiệm của nhà sản xuất và nhà nhập khẩu được mở rộng:

Thiết kế sản phẩm → sản xuất/nhập khẩu → đưa ra thị trường → tiêu dùng → thu gom → tái chế/xử lý → báo cáo trách nhiệm

Như vậy, chất thải không còn chỉ là vấn đề của đơn vị xử lý. Nó trở thành một phần trong vòng đời của sản phẩm.

Tại Việt Nam, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã đặt nền tảng cho hai nhóm trách nhiệm chính của nhà sản xuất, nhập khẩu: trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải. Các quy định sau đó được cụ thể hóa và tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện.

2. Từ “Tái chế khi có lợi nhuận” sang “Tái chế có trách nhiệm”

Đây có thể xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất mà EPR mang lại.

Trong mô hình thị trường truyền thống, một dòng chất thải dễ được tái chế khi:

• Có giá trị vật liệu cao;
• Có thị trường tiêu thụ;
• Dễ thu gom;
• Dễ phân loại;
• Chi phí vận chuyển thấp;
• Công nghệ tái chế phù hợp.

Ngược lại, những vật liệu có giá trị thấp hoặc khó thu gom thường ít được ưu tiên.

EPR tạo thêm một động lực khác: khối lượng sản phẩm, bao bì đưa ra thị trường trở thành cơ sở để xác định trách nhiệm tái chế hoặc nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Điều này khiến hoạt động tái chế dần chuyển từ mô hình hoàn toàn phụ thuộc vào giá phế liệu sang mô hình có thêm nguồn lực từ trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu.

Nói cách khác, EPR có thể tạo ra “nguồn cầu” mới cho dịch vụ thu gom và tái chế.

3. Ngành tái chế được thúc đẩy đầu tư vào hạ tầng thu gom

Một trong những điểm nghẽn lớn của tái chế không nằm ở công nghệ mà nằm ở khâu thu gom đầu vào.

Một chai PET có thể tái chế tương đối hiệu quả khi được thu gom riêng. Nhưng nếu chai PET bị trộn lẫn với thức ăn thừa, đất cát, túi nilon, thủy tinh và các loại chất thải khác, chi phí phân loại và làm sạch sẽ tăng lên đáng kể.

EPR tạo động lực để doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ chuỗi:

Thu gom → phân loại → vận chuyển → sơ chế → tái chế → tạo nguyên liệu thứ cấp.

Điều này có thể thúc đẩy sự phát triển của:

• Điểm thu hồi sản phẩm, bao bì;
• Hệ thống phân loại;
• Kho trung chuyển;
• Doanh nghiệp thu gom chuyên nghiệp;
• Cơ sở sơ chế;
• Nhà máy tái chế;
• Hệ thống truy xuất và báo cáo dữ liệu.

Cục Môi trường cũng xác định việc hoàn thiện EPR có liên quan trực tiếp đến việc thúc đẩy tái chế và kinh tế tuần hoàn.

4. Doanh nghiệp tái chế không chỉ bán phế liệu – mà còn cung cấp “dịch vụ tái chế”

Đây là một thay đổi đáng chú ý về mô hình kinh doanh.

Trước đây, doanh nghiệp tái chế có thể chủ yếu mua phế liệu và bán sản phẩm sau tái chế.

Trong hệ sinh thái EPR, doanh nghiệp tái chế có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị:

Nhà sản xuất/nhập khẩu → đơn vị thực hiện EPR → đơn vị thu gom → đơn vị tái chế → nguyên liệu tái chế

Do đó, năng lực cạnh tranh của một đơn vị tái chế sẽ không chỉ nằm ở giá mua phế liệu mà còn ở:

• Năng lực thu gom;
• Công suất xử lý;
• Công nghệ tái chế;
• Khả năng kiểm soát tạp chất;
• Chất lượng sản phẩm sau tái chế;
• Hồ sơ chứng minh quá trình tái chế;
• Khả năng quản lý dữ liệu;
• Tính minh bạch của dòng vật liệu.

Đây là lý do EPR có thể thúc đẩy ngành tái chế chuyển dần từ mô hình “mua – bán phế liệu” sang mô hình “cung cấp giải pháp thu hồi và tái chế”.

5. Bao bì trở thành một trong những trọng tâm lớn của EPR

Bao bì là một nhóm đặc biệt quan trọng vì xuất hiện trong rất nhiều ngành hàng.

Có thể kể đến:

• Bao bì nhựa;
• Chai PET;
• Bao bì giấy, carton;
• Lon nhôm;
• Bao bì kim loại;
• Bao bì đa lớp;
• Bao bì thủy tinh.

Theo quy định hiện hành, trách nhiệm tái chế đã được áp dụng theo lộ trình đối với nhiều nhóm sản phẩm, bao bì. Đối với bao bì, pin – ắc quy, dầu nhớt và săm lốp, trách nhiệm tái chế bắt đầu từ ngày 01/01/2024; sản phẩm điện, điện tử từ ngày 01/01/2025; phương tiện giao thông theo lộ trình từ ngày 01/01/2027.

Điều này tạo ra nhu cầu lớn hơn đối với năng lực thu gom và tái chế các vật liệu sau tiêu dùng.

6. EPR thúc đẩy công nghệ tái chế phát triển

Khi trách nhiệm tái chế trở thành một nghĩa vụ được quản lý bằng quy định và dữ liệu, yêu cầu đối với cơ sở tái chế cũng thay đổi.

Không chỉ cần “có đầu vào”, cơ sở tái chế còn phải chứng minh được khả năng:

Tiếp nhận → phân loại → xử lý → tái chế → kiểm soát sản phẩm đầu ra.

Điều này tạo động lực đầu tư vào nhiều công nghệ như:

6.1 Tái chế cơ học

Phù hợp với nhiều dòng nhựa tương đối đồng nhất.

Quy trình thường bao gồm:

Phân loại → nghiền → rửa → tách → sấy → đùn → tạo hạt.

6.2 Tái chế giấy và carton

Bao gồm phân loại, nghiền thủy lực, làm sạch, tách tạp chất, xử lý bột giấy và tạo sản phẩm giấy tái chế.

6.3 Tái chế kim loại

Sắt, thép, nhôm, đồng và các kim loại khác có thể được phân loại, sơ chế và đưa vào quá trình luyện/tinh luyện phù hợp.

6.4 Tái chế điện – điện tử

Đây là lĩnh vực phức tạp hơn do thiết bị có thể chứa nhiều loại vật liệu khác nhau.

Quy trình có thể bao gồm:

Tháo dỡ → phân loại → nghiền → tách kim loại → xử lý từng phân đoạn → thu hồi vật liệu.

6.5 Tái chế pin và ắc quy

Có thể cần các công đoạn chuyên biệt để thu hồi kim loại và xử lý những thành phần có nguy cơ gây ô nhiễm.

Như vậy, EPR không chỉ tạo ra nhu cầu về “số lượng tái chế” mà còn có thể thúc đẩy thị trường hướng đến công nghệ tái chế có kiểm soát và hiệu quả tài nguyên cao hơn.

7. Chất lượng nguyên liệu đầu vào sẽ ngày càng quan trọng

Một vấn đề lớn của ngành tái chế Việt Nam là chất lượng dòng chất thải đầu vào không đồng nhất.

Ví dụ, cùng là nhựa nhưng có thể bao gồm:

• PE;
• PP;
• PET;
• PVC;
• PS;
• Nhựa kỹ thuật;
• Nhựa nhiều lớp;
• Nhựa có phụ gia;
• Nhựa bị nhiễm bẩn.

Nếu tất cả được trộn chung, quá trình tái chế sẽ khó khăn hơn.

EPR vì vậy có thể thúc đẩy một thay đổi quan trọng khác:

Phân loại chất thải càng tốt → chi phí tái chế càng dễ kiểm soát → chất lượng nguyên liệu tái chế càng ổn định.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp sản xuất ngày càng phải quan tâm đến thiết kế bao bì, khả năng thu hồi và khả năng tái chế ngay từ đầu vòng đời sản phẩm.

8. EPR có thể thay đổi cách doanh nghiệp thiết kế bao bì

Một sản phẩm dễ bán chưa chắc là một sản phẩm dễ tái chế.

Ví dụ, một bao bì có cấu tạo từ nhiều vật liệu ghép lại có thể mang lại tính năng bảo quản tốt nhưng lại khó tách thành các dòng vật liệu riêng biệt.

Trong dài hạn, EPR có thể tạo động lực cho doanh nghiệp cân nhắc các tiêu chí như:

• Giảm lượng vật liệu sử dụng;
• Tăng khả năng tái chế;
• Giảm số lượng vật liệu ghép;
• Sử dụng vật liệu tái chế;
• Thiết kế bao bì dễ thu gom;
• Tăng khả năng tái sử dụng;
• Giảm thành phần gây khó khăn cho quá trình tái chế.

Đây chính là điểm mà EPR kết nối trực tiếp với kinh tế tuần hoàn.

Thay vì chỉ xử lý chất thải ở cuối vòng đời, doanh nghiệp bắt đầu phải đặt câu hỏi ngay từ đầu:

“Sản phẩm này sẽ được thu hồi và xử lý như thế nào sau khi người tiêu dùng sử dụng?”

9. Dữ liệu trở thành một phần của ngành tái chế

Một ngành tái chế hiện đại không thể chỉ dựa vào hoạt động thu gom thực tế mà còn cần dữ liệu.

Doanh nghiệp cần quan tâm đến:

• Khối lượng sản phẩm/bao bì đưa ra thị trường;
• Khối lượng được thu gom;
• Khối lượng được tái chế;
• Loại vật liệu;
• Công nghệ tái chế;
• Sản phẩm đầu ra;
• Đơn vị thu gom;
• Đơn vị tái chế;
• Hồ sơ chứng minh;
• Báo cáo kết quả.

Cơ chế EPR hiện nay cũng gắn với Hệ thống thông tin EPR quốc gia, qua đó tăng vai trò của kê khai và quản lý dữ liệu trong quá trình thực hiện trách nhiệm.

Điều này mở ra một hướng phát triển mới cho ngành:

Tái chế + công nghệ số + truy xuất nguồn gốc + dữ liệu môi trường.

10. EPR tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp xử lý và tái chế chất thải

Khi trách nhiệm của nhà sản xuất và nhập khẩu mở rộng, thị trường không chỉ cần nhà máy tái chế mà cần cả một hệ sinh thái dịch vụ.

Có thể bao gồm: Thu gom → vận chuyển → phân loại → sơ chế → tái chế → xử lý phần còn lại → báo cáo dữ liệu.

Đối với các doanh nghiệp môi trường, đây là cơ hội mở rộng từ dịch vụ xử lý chất thải truyền thống sang các giải pháp quản lý vòng đời vật liệu.

Các dòng chất thải có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho hệ thống EPR gồm:

• Bao bì nhựa;
• Giấy và carton;
• Kim loại;
• Thủy tinh;
• Dầu nhớt;
• Săm lốp;
• Pin và ắc quy;
• Thiết bị điện, điện tử;
• Các sản phẩm khác thuộc phạm vi trách nhiệm theo quy định.

11. EPR không có nghĩa là “cứ có chất thải là tái chế được”

Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

EPR không biến mọi chất thải thành nguyên liệu tái chế.

Khả năng tái chế vẫn phụ thuộc vào:

Thành phần + mức độ nhiễm bẩn + khả năng thu gom + công nghệ + chi phí + thị trường sản phẩm tái chế.

Ví dụ:

Một loại nhựa có thể tái chế về mặt kỹ thuật nhưng nếu bị nhiễm bẩn nghiêm trọng, chi phí làm sạch có thể khiến quá trình không hiệu quả.

Một loại bao bì có thể chứa nhiều lớp vật liệu, khiến việc tách từng thành phần trở nên khó khăn.

Do đó, sự phát triển của EPR cần đi cùng với việc nâng cao năng lực công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và thị trường tiêu thụ nguyên liệu thứ cấp.

12. EPR đang đẩy ngành tái chế Việt Nam đến một mô hình mới

Có thể hình dung sự thay đổi theo ba giai đoạn:

Mô hình truyền thống: Chất thải → thu gom → bán phế liệu → tái chế nếu có lợi nhuận.

Mô hình EPR: Sản phẩm → tiêu dùng → thu gom → tái chế theo trách nhiệm → báo cáo.

Mô hình kinh tế tuần hoàn: Thiết kế sản phẩm → sản xuất → tiêu dùng → thu hồi → tái sử dụng/tái chế → nguyên liệu thứ cấp → sản xuất sản phẩm mới.

Trong mô hình cuối cùng, chất thải không còn được xem đơn thuần là “đầu ra” của sản xuất và tiêu dùng mà trở thành một nguồn tài nguyên có thể quay trở lại nền kinh tế.

Nghị định 110/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 01/04/2026 tiếp tục hoàn thiện cơ chế EPR, bao gồm trách nhiệm tái chế và đóng góp tài chính, với mục tiêu tăng tính minh bạch, linh hoạt trong thực hiện và thúc đẩy tái chế, kinh tế tuần hoàn.

13. Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì trong bối cảnh EPR?

Đối với nhà sản xuất và nhà nhập khẩu, EPR nên được nhìn nhận không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là vấn đề quản trị chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp nên bắt đầu từ:

Bước 1 – Xác định sản phẩm, bao bì thuộc phạm vi EPR: Rà soát danh mục sản phẩm và bao bì đang sản xuất hoặc nhập khẩu.

Bước 2 – Xác định khối lượng đưa ra thị trường: Xây dựng hệ thống dữ liệu đáng tin cậy về sản lượng.

Bước 3 – Đánh giá khả năng tái chế: Xác định vật liệu, cấu tạo, khả năng thu gom và công nghệ xử lý.

Bước 4 – Lựa chọn phương án thực hiện: Tùy trường hợp và quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể thực hiện trách nhiệm thông qua tổ chức tái chế hoặc cơ chế đóng góp tài chính theo quy định.

Bước 5 – Lựa chọn đối tác thu gom và tái chế: Ưu tiên đơn vị có năng lực công nghệ, hồ sơ pháp lý phù hợp và khả năng cung cấp dữ liệu minh bạch.

Bước 6 – Quản lý chứng từ và dữ liệu: Lưu trữ khối lượng, dòng vật liệu, kết quả tái chế và hồ sơ liên quan để phục vụ kê khai, báo cáo.

14. Từ EPR đến kinh tế tuần hoàn: thay đổi lớn nhất nằm ở tư duy

Nếu chỉ nhìn EPR như một khoản chi phí hoặc một nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp có thể bỏ qua một phần quan trọng của chính sách này.

EPR đang tạo ra một mối liên kết giữa: Nhà sản xuất → người tiêu dùng → đơn vị thu gom → doanh nghiệp tái chế → nhà sản xuất.

Khi chuỗi này vận hành hiệu quả, vật liệu sau tiêu dùng có thể quay trở lại nền kinh tế dưới dạng nguyên liệu thứ cấp.

Ví dụ: Chai PET → thu gom → phân loại → nghiền/rửa → tạo hạt rPET → sản xuất sản phẩm mới.

Hoặc: Bao bì carton → thu gom → phân loại → xử lý bột giấy → sản xuất giấy/carton tái chế.

Hoặc: Dầu nhớt thải → thu gom → xử lý/tái sinh phù hợp → sản phẩm dầu tái chế.

Khi đó, giá trị không nằm ở việc “xử lý một lượng chất thải” mà nằm ở khả năng thu hồi vật chất và đưa chúng trở lại chuỗi sản xuất.

Kết luận

EPR đang tạo ra một bước chuyển quan trọng đối với ngành tái chế Việt Nam: từ một hoạt động phụ thuộc nhiều vào giá trị phế liệu sang một hệ thống ngày càng gắn với trách nhiệm của nhà sản xuất, dữ liệu, công nghệ và kinh tế tuần hoàn.

Tác động của EPR không chỉ nằm ở việc tăng trách nhiệm cho doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu. Chính sách này còn có thể tạo thêm nhu cầu đối với dịch vụ thu gom, phân loại, tái chế; thúc đẩy đầu tư công nghệ; nâng cao yêu cầu về chất lượng nguyên liệu đầu vào và tăng vai trò của dữ liệu trong toàn bộ chuỗi tái chế.

Trong giai đoạn tiếp theo, doanh nghiệp tái chế sẽ không chỉ cạnh tranh bằng khả năng xử lý nhiều chất thải mà còn bằng công nghệ, tính minh bạch, chất lượng sản phẩm tái chế, khả năng truy xuất và năng lực tham gia vào chuỗi EPR.

Với doanh nghiệp sản xuất, đây cũng là thời điểm phù hợp để nhìn lại vòng đời sản phẩm: sản phẩm được thiết kế như thế nào, sử dụng vật liệu gì, sau khi thải bỏ sẽ được thu gom ra sao và có thể quay trở lại sản xuất ở mức độ nào?

Đó chính là điểm giao nhau giữa EPR – tái chế – quản lý chất thải – nguyên liệu thứ cấp – kinh tế tuần hoàn.

Xem thêm: Các tin tức, nội dung về môi trường

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI HUY THỊNH
📱 Hotline: 0979 166 675 hoặc 0967 128 080
📧 Email: moitruonghuythinh@gmail.com
🏫 Địa chỉ văn phòng: Số 28, Phùng Khắc Khoan, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh.
🏫 Địa chỉ nhà máy: Khu xử lý chất thải tập trung Tóc Tiên, Xã Châu Pha, TP. Hồ Chí Minh.