TỪ QUẢN LÝ CHẤT THẢI ĐẾN NET ZERO: DOANH NGHIỆP NÊN BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?

• admin
• 09/29/2026
• Bài viết khác, Kiến thức môi trường, Tin tức
• 0 Bình luận

Net Zero đang dần trở thành một trong những mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi nói đến Net Zero, nhiều doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến điện mặt trời, xe điện, tín chỉ carbon hay thay đổi nhiên liệu.

Trên thực tế, hành trình hướng tới Net Zero có thể bắt đầu từ những hoạt động rất gần với doanh nghiệp: quản lý chất thải.

Một nhà máy càng sử dụng nhiều nguyên liệu, năng lượng và bao bì thì càng phát sinh nhiều dòng chất thải. Nếu chất thải không được phân loại, thu hồi và xử lý phù hợp, doanh nghiệp không chỉ phát sinh chi phí mà còn có thể bỏ lỡ cơ hội giảm tiêu thụ nguyên liệu, giảm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Vì vậy, thay vì xem quản lý chất thải là một hoạt động “cuối đường ống”, doanh nghiệp có thể nhìn nó như một phần của chiến lược sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm phát thải carbon.

1. Net Zero là gì?

Hiểu đơn giản, Net Zero là trạng thái trong đó lượng phát thải khí nhà kính được đưa vào khí quyển được cân bằng với lượng khí nhà kính được loại bỏ khỏi khí quyển trong phạm vi và cách tính được xác định.

Điều quan trọng là Net Zero không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không phát sinh bất kỳ khí nhà kính nào.

Trong thực tế, doanh nghiệp cần ưu tiên:

Đo lường → giảm phát thải → giảm sâu các nguồn phát thải → xử lý phần phát thải còn lại bằng các biện pháp loại bỏ carbon phù hợp.

Do đó, Net Zero không phải là một dự án ngắn hạn.

Đó là một quá trình thay đổi cách doanh nghiệp:

• Sử dụng năng lượng;
• Sử dụng nguyên liệu;
• Thiết kế sản phẩm;
• Vận hành nhà máy;
• Quản lý chất thải;
• Vận chuyển hàng hóa;
• Làm việc với nhà cung cấp;
• Quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm.

2. Vì sao quản lý chất thải có liên quan đến Net Zero?

Thoạt nhìn, chất thải và phát thải carbon có vẻ là hai vấn đề khác nhau.

Nhưng thực tế chúng có mối liên hệ rất chặt chẽ.

Hãy hình dung một sản phẩm: Khai thác nguyên liệu → sản xuất → vận chuyển → sử dụng → thải bỏ.

Ở mỗi giai đoạn đều có thể tiêu thụ năng lượng và phát sinh khí nhà kính.

Khi một vật liệu bị thải bỏ mà không được thu hồi, doanh nghiệp có thể mất đi cơ hội:

Tái sử dụng → tái chế → thu hồi nguyên liệu → giảm nhu cầu nguyên liệu nguyên sinh.

Nếu chất thải được thu hồi thành nguyên liệu thứ cấp, một phần nhu cầu sử dụng tài nguyên mới có thể được giảm xuống.

Do đó:

Giảm chất thải → tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên → giảm nhu cầu nguyên liệu → có thể góp phần giảm phát thải trong chuỗi giá trị.

Đây là điểm kết nối giữa quản lý chất thải, kinh tế tuần hoàn và Net Zero.

3. Đừng bắt đầu Net Zero bằng việc “Mua tín chỉ Carbon”

Một trong những sai lầm phổ biến là nghĩ rằng Net Zero có thể bắt đầu bằng việc mua tín chỉ carbon để bù đắp phát thải.

Cách tiếp cận bền vững hơn là:

ĐO LƯỜNG → GIẢM PHÁT THẢI → GIẢM PHÁT THẢI SÂU → XỬ LÝ PHẦN CÒN LẠI.

Điều này có nghĩa doanh nghiệp trước hết phải biết:

Mình đang phát thải bao nhiêu?

Phát thải từ đâu?

Nguồn nào lớn nhất?

Nguồn nào có thể giảm ngay?

Nguồn nào cần đầu tư công nghệ?

Chỉ khi có dữ liệu, doanh nghiệp mới có thể xây dựng lộ trình giảm phát thải có cơ sở.

4. Bước đầu tiên: Biết doanh nghiệp đang phát sinh những gì?

Trước khi nói đến Net Zero, doanh nghiệp nên lập một bản đồ dòng vật chất và năng lượng.

Hãy bắt đầu từ những câu hỏi rất cơ bản:

• Doanh nghiệp đang sử dụng nguyên liệu gì?
• Sử dụng bao nhiêu điện?
• Sử dụng bao nhiêu nhiên liệu?
• Phát sinh những loại chất thải nào?
• Chất thải phát sinh ở công đoạn nào?
• Bao nhiêu chất thải được tái chế?
• Bao nhiêu phải xử lý?
• Có bao nhiêu vật liệu có thể thu hồi?
• Lượng nước tiêu thụ là bao nhiêu?
• Hoạt động vận chuyển sử dụng bao nhiêu nhiên liệu?

Khi những dữ liệu này được hệ thống hóa, doanh nghiệp bắt đầu nhìn thấy dòng tài nguyên đi vào và dòng chất thải đi ra.

Đây chính là nền tảng để tìm kiếm cơ hội giảm phát thải.

5. Bước 2: Phân loại chất thải không chỉ để “đúng quy định”

Phân loại chất thải tại nguồn thường được nhìn nhận dưới góc độ quản lý môi trường.

Nhưng dưới góc nhìn Net Zero, phân loại còn có một giá trị khác:

Giúp giữ lại giá trị vật liệu.

Ví dụ, nếu nhựa, giấy, kim loại và chất thải hữu cơ bị trộn lẫn, việc thu hồi vật liệu sẽ khó khăn hơn.

Ngược lại:

Nhựa → một dòng

Giấy/carton → một dòng

Kim loại → một dòng

Dầu thải → một dòng

Dung môi → một dòng

thì mỗi dòng có thể được đưa đến công nghệ xử lý hoặc tái chế phù hợp.

Do đó: Phân loại tốt → tăng khả năng thu hồi → giảm lượng chất thải phải xử lý cuối cùng.

6. Bước 3: Xác định “Điểm mất tài nguyên” trong nhà máy

Đây là một cách tiếp cận rất hữu ích.

Thay vì chỉ hỏi: “Nhà máy đang phát sinh bao nhiêu chất thải?”

hãy hỏi: “Tại sao vật liệu này trở thành chất thải?”

Ví dụ:

Một nhà máy sử dụng 1.000 tấn nguyên liệu nhưng chỉ tạo ra 800 tấn sản phẩm.

Phần còn lại có thể bao gồm:

• Phế liệu;
• Bavia;
• Bao bì;
• Cặn;
• Bùn;
• Sản phẩm lỗi;
• Vật liệu bị nhiễm bẩn.

Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung xử lý 200 tấn chất thải, họ mới giải quyết được phần cuối của vấn đề.

Nếu phân tích nguyên nhân, doanh nghiệp có thể phát hiện:

Thiết bị → tạo nhiều phế phẩm

Quy trình → sử dụng dư nguyên liệu

Bao bì → sử dụng quá nhiều vật liệu

Sản phẩm lỗi → tỷ lệ loại bỏ cao

Khi đó, giải pháp không chỉ là “xử lý chất thải”.

Giải pháp có thể là:

Giảm chất thải ngay từ nguồn.

7. Giảm chất thải tại nguồn luôn có giá trị hơn xử lý cuối cùng

Một doanh nghiệp có thể áp dụng thứ tự ưu tiên:

GIẢM PHÁT SINH → TÁI SỬ DỤNG → TÁI CHẾ → THU HỒI → XỬ LÝ → THẢI BỎ CUỐI CÙNG

Ví dụ:

Nếu một doanh nghiệp có thể giảm 10 tấn nhựa phế liệu bằng cách tối ưu quy trình sản xuất, doanh nghiệp không chỉ giảm chi phí xử lý 10 tấn chất thải.

Doanh nghiệp còn có thể giảm:

• Nguyên liệu đầu vào;
• Năng lượng sử dụng;
• Chi phí vận chuyển;
• Chi phí xử lý;
• Lượng chất thải phát sinh.

Vì vậy, giảm chất thải tại nguồn thường có ý nghĩa lớn hơn việc chỉ tìm một công nghệ xử lý tốt hơn cho lượng chất thải đã phát sinh.

8. Bước 4: Từ “chất thải” sang “nguyên liệu thứ cấp”

Không phải chất thải nào cũng phải đi đến xử lý cuối cùng.

Một số dòng có thể trở thành nguyên liệu thứ cấp.

Ví dụ:

Phế liệu kim loại → nguyên liệu luyện kim

Nhựa phế → hạt nhựa tái sinh

Giấy/carton → bột giấy tái chế

Dung môi thải → dung môi thu hồi

Dầu thải → sản phẩm dầu tái chế phù hợp

Một số chất thải hữu cơ → compost/biogas tùy thành phần và công nghệ

Khi vật liệu quay trở lại sản xuất, doanh nghiệp có thể giảm một phần nhu cầu sử dụng nguyên liệu nguyên sinh.

Đây là nơi quản lý chất thải gặp kinh tế tuần hoàn.

9. Bước 5: Đưa quản lý chất thải vào kiểm kê khí nhà kính

Đây là bước rất quan trọng.

Doanh nghiệp không nên quản lý:

Bộ phận môi trường → chất thải

và

Bộ phận năng lượng → carbon

như hai hệ thống hoàn toàn tách biệt.

Chúng có liên quan với nhau.

Khi kiểm kê khí nhà kính, doanh nghiệp thường xem xét:

Scope 1

Phát thải trực tiếp từ các nguồn thuộc sở hữu hoặc kiểm soát của doanh nghiệp.

Ví dụ:

• Đốt nhiên liệu;
• Một số quá trình công nghiệp;
• Rò rỉ môi chất lạnh.

Scope 2

Phát thải gián tiếp liên quan đến năng lượng mua vào, phổ biến nhất là điện.

Scope 3

Các phát thải gián tiếp khác trong chuỗi giá trị.

Trong Scope 3 có thể có những nguồn liên quan đến:

• Hàng hóa, dịch vụ mua vào;
• Vận chuyển;
• Chất thải phát sinh từ hoạt động;
• Sử dụng sản phẩm;
• Xử lý sản phẩm cuối vòng đời;
• Các hoạt động chuỗi giá trị khác.

Vì vậy, dữ liệu chất thải có thể trở thành một phần quan trọng trong hệ thống dữ liệu phục vụ kiểm kê phát thải.

10. Bước 6: Tìm “Điểm phát thải lớn nhất”

Sau khi có dữ liệu, doanh nghiệp cần xác định hotspot phát thải.

Ví dụ một nhà máy có:

Scope 1 – 15%

Scope 2 – 30%

Scope 3 – 55%

Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung giảm Scope 2 bằng cách thay toàn bộ hệ thống chiếu sáng, hiệu quả tổng thể có thể bị giới hạn nếu phần phát thải lớn hơn nằm trong chuỗi cung ứng.

Ngược lại, nếu một nhà máy có lò hơi sử dụng nhiên liệu hóa thạch là nguồn phát thải lớn nhất, việc tối ưu lò hơi, thu hồi nhiệt hoặc chuyển đổi công nghệ có thể trở thành trọng tâm.

Do đó:

Không có một giải pháp Net Zero giống nhau cho mọi doanh nghiệp.

Giải pháp phải bắt đầu từ dữ liệu thực tế.

11. Bước 7: Giảm phát thải từ năng lượng

Sau chất thải và tài nguyên, năng lượng thường là một trong những nhóm cần được đánh giá kỹ.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra:

• Hệ thống khí nén;
• Máy nén;
• Bơm;
• Quạt;
• Lò hơi;
• Chiller;
• HVAC;
• Động cơ;
• Hệ thống chiếu sáng;
• Thiết bị sản xuất.

Một số giải pháp có thể bao gồm:

Tối ưu vận hành → bảo trì → thiết bị hiệu suất cao → biến tần → thu hồi nhiệt → điện hóa → năng lượng tái tạo phù hợp.

Điều quan trọng là không nên bắt đầu bằng việc mua thiết bị mới chỉ vì chúng được quảng cáo là “xanh”.

Doanh nghiệp cần trả lời:

Thiết bị này giảm được bao nhiêu năng lượng?

Giảm bao nhiêu phát thải?

Chi phí đầu tư bao nhiêu?

Thời gian hoàn vốn thế nào?

Có phù hợp với dây chuyền hiện tại không?

12. Bước 8: Tái sử dụng và tái chế phải được đặt trong chuỗi giá trị

Không phải cứ “tái chế” là mặc nhiên có hiệu quả carbon cao hơn trong mọi trường hợp.

Doanh nghiệp cần xem xét toàn bộ chuỗi:

Thu gom → vận chuyển → phân loại → xử lý → năng lượng tiêu thụ → sản phẩm tái chế → vận chuyển → sử dụng.

Nếu công nghệ tái chế tiêu thụ rất nhiều năng lượng hoặc tạo ra lượng chất thải thứ cấp lớn, hiệu quả tổng thể cần được đánh giá bằng dữ liệu.

Do đó, mục tiêu nên là:

Tối đa hóa giá trị vật liệu với mức tiêu hao tài nguyên và phát thải phù hợp.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với tư duy vòng đời sản phẩm.

13. Bước 9: Làm việc với nhà cung cấp

Một doanh nghiệp có thể giảm đáng kể phát thải trong nhà máy nhưng vẫn có dấu chân carbon lớn từ nguyên liệu đầu vào.

Ví dụ: Thép → nhựa → hóa chất → bao bì → linh kiện

đều được sản xuất bởi các nhà cung cấp khác nhau.

Vì vậy, doanh nghiệp có thể bắt đầu yêu cầu:

• Dữ liệu phát thải;
• Nguồn nguyên liệu;
• Tỷ lệ vật liệu tái chế;
• Chính sách môi trường;
• Hiệu quả năng lượng;
• Phương án giảm phát thải;
• Dữ liệu logistics.

Điều này biến Net Zero từ một chương trình của một nhà máy thành một chương trình của toàn bộ chuỗi cung ứng.

14. Bước 10: Quản lý chất thải sau khi sản phẩm rời khỏi nhà máy 

Một sản phẩm không kết thúc vòng đời khi được bán ra.

Sau khi sử dụng, sản phẩm có thể trở thành:

Chất thải → thu gom → tái sử dụng → tái chế → xử lý.

Đây là nơi doanh nghiệp cần quan tâm đến:

• Khả năng tái chế của sản phẩm;
• Khả năng tháo rời;
• Loại vật liệu sử dụng;
• Bao bì;
• Hướng dẫn thu hồi;
• Hệ thống thu gom;
• Tái chế cuối vòng đời.

Đối với các doanh nghiệp thuộc phạm vi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, EPR cũng là một yếu tố cần được xem xét trong chiến lược quản lý vòng đời sản phẩm.

Như vậy:

EPR → kinh tế tuần hoàn → giảm chất thải → thu hồi vật liệu → giảm nhu cầu nguyên liệu nguyên sinh → hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải.

15. Từ quản lý chất thải đến Carbon Management

Doanh nghiệp có thể chuyển đổi cách nhìn theo bảng sau:

Sự thay đổi này rất quan trọng.

Doanh nghiệp không còn chỉ hỏi: “Chúng ta xử lý bao nhiêu tấn chất thải?”

mà cần hỏi thêm:

“Chúng ta đã tránh phát sinh bao nhiêu chất thải?”

“Đã thu hồi bao nhiêu tài nguyên?”

“Đã giảm bao nhiêu nguyên liệu nguyên sinh?”

“Hoạt động này tác động thế nào đến phát thải khí nhà kính?”

16. Một lộ trình Net Zero có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ

Doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án hàng trăm tỷ đồng.

Có thể bắt đầu theo từng cấp độ.

GIAI ĐOẠN 1 – ĐO LƯỜNG

• Kiểm kê chất thải;
• Kiểm kê năng lượng;
• Thu thập dữ liệu nhiên liệu;
• Thu thập dữ liệu điện;
• Xác định các nguồn phát thải;
• Xây dựng dữ liệu cơ sở.

GIAI ĐOẠN 2 – TỐI ƯU

• Giảm chất thải tại nguồn;
• Giảm tiêu thụ điện;
• Tối ưu nhiên liệu;
• Giảm thất thoát nguyên liệu;
• Tăng tái sử dụng;
• Phân loại tại nguồn.

GIAI ĐOẠN 3 – THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ

• Thiết bị hiệu suất cao;
• Điện hóa;
• Năng lượng tái tạo;
• Công nghệ sản xuất ít phát thải;
• Công nghệ thu hồi vật liệu.

GIAI ĐOẠN 4 – CHUỖI GIÁ TRỊ

• Làm việc với nhà cung cấp;
• Tối ưu logistics;
• Thiết kế sản phẩm;
• Tăng vật liệu tái chế;
• Thu hồi sản phẩm sau sử dụng.

GIAI ĐOẠN 5 – NET ZERO

• Xây dựng mục tiêu giảm phát thải;
• Theo dõi tiến độ;
• Giảm phát thải sâu;
• Xử lý lượng phát thải còn lại theo chiến lược phù hợp;
• Minh bạch hóa dữ liệu và kết quả.

Kết luận

Net Zero không bắt đầu từ tín chỉ carbon. Net Zero bắt đầu từ dữ liệu và khả năng giảm phát thải thực tế.

Quản lý chất thải là một trong những điểm khởi đầu hữu ích vì chất thải phản ánh trực tiếp cách doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu và tài nguyên.

Khi doanh nghiệp giảm chất thải tại nguồn, tăng tái sử dụng, tái chế và thu hồi vật liệu, doanh nghiệp không chỉ giảm khối lượng chất thải phải xử lý mà còn có thể giảm nhu cầu sử dụng nguyên liệu nguyên sinh và tác động phát thải trong chuỗi giá trị.

Từ đó, doanh nghiệp có thể tiến thêm một bước:

Quản lý chất thải → quản lý tài nguyên → quản lý năng lượng → kiểm kê khí nhà kính → giảm phát thải → quản lý carbon → Net Zero.

Đây không phải là một con đường chỉ dành cho các tập đoàn lớn.

Một nhà máy có thể bắt đầu bằng việc đo lượng điện tiêu thụ, lượng nhiên liệu sử dụng, lượng chất thải phát sinh và tỷ lệ tái chế.

Một doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc phân loại chất thải tại nguồn và tìm cách giảm phế phẩm.

Một bộ phận môi trường có thể bắt đầu bằng việc xây dựng hệ thống dữ liệu có thể sử dụng cho cả quản lý chất thải và kiểm kê khí nhà kính.

Và từ những dữ liệu nhỏ đó, doanh nghiệp có thể từng bước xây dựng một chiến lược lớn hơn.

Net Zero không phải là một điểm đến bắt đầu từ cuối hành trình. Nó bắt đầu từ cách doanh nghiệp quản lý từng kilogram nguyên liệu, từng kWh điện và từng dòng chất thải ngay hôm nay.

Xem thêm: Các tin tức, nội dung về môi trường

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI HUY THỊNH
📱 Hotline: 0979 166 675 hoặc 0967 128 080
📧 Email: moitruonghuythinh@gmail.com
🏫 Địa chỉ văn phòng: Số 28, Phùng Khắc Khoan, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh.
🏫 Địa chỉ nhà máy: Khu xử lý chất thải tập trung Tóc Tiên, Xã Châu Pha, TP. Hồ Chí Minh.